NEW WORLDS

'Nieuwe werelden/New worlds' heet het jaarboek 2009 van de Universiteit Leiden. Hierin staan artikelen over onderzoek in 2009 en andere highlights die zijn gepasseerd. Aardig om te zien wat op verschillende faculteiten (waar jij misschien nooit komt) binnen de universiteit allemaal wordt gedaan. ... Het zou je inspiratie kunnen opleveren tot onverwachte samenwerkingsopties! Een exemplaar van het jaarboek kan je aan vragen via de afdeling Strategische Communicatie & Marketing.

.

Feb '10.

DEPRESSIE - MANNEN & VROUWEN – TOCH VERSCHILLEND (V)

Mannen klagen vaak meer dan vrouwen. Geef ze griep, geef ze buik- of rugklachten en je hoort niet anders. Dit een Confabuleriaans subjectief vooroordeel.
Maar even serieus, op gebied van depressies, ben ik in de loop der jaren van dit Confabulaanse adagium afgestapt. Op mijn opnameafdeling valt me op dat een groot deel van de depressieve mannen veel minder (of op zijn minst 'anders') praat over de depressie dan zou passen bij mijn oorspronkelijke vooroordeel.
Daaar zijn nu ook wetenschappelijke aanwijzingen voor.

3798 volwassenen (!), waarvan 1131 vrouwen, met een depressieve stoornis werden onderzocht. De ernst van de depressie werd door de klinisch onderzoekers zelf gescoord met een observatielijst: de MADRS (kan je hier downloaden). Er bleek geen verschil te zijn in gemiddelde ernst van de depressie tussen mannen en vrouwen. De onderzoekers lieten de patiënten ook een zelf-invul-vragenlijst invullen, de BDI-II. Je voelt de bui al hangen: vrouwen bleken subjectief zichzelf als zwaarder depressief te scoren in vergelijking met mannen. Ook ervoeren vrouwen ernstiger andere psychische klachten erbij en voelden ze zichzelf minder gezond. Vrouwen met een depressie blijken dus vooral subjectief meer lijden dan mannen en het meer te uiten.
Absoluut - dit is voor ons clinici van belang. Het is zowel voor de diagnose stelling als daaruit volgend therapeutisch traject nuttig.

Wat zal achter dit verschil in uitingsvorm zitten? Is de depressie tussen mannen en vrouwen toch verschillend? - Is het echt specifiek de 'subjectieve' ervaring ervan? Of is het een verschil in 'vrouwelijk' en 'mannelijk' 'gedrag'? Dit is ingewikkeld. En allemaal weer met elkaar verbonden. Alle aspecten zitten op 'het gevoelsniveau'. Interessant om over te confabuleren. Martijn van Noorden, de psychiater van onze afdeling die dit onderzoek heeft uitgevoerd, heeft er vast een mening over.
En - nog een vraag: moeten/kunnen we hier wat mee moo de DSM-V? .... nog een extra dimensie?

Van Noorden presenteerde overigens de resultaten van zijn studie in 2009 op de APA. Daar heeft hij in ieder geval gestookt in 1 Amerikaans huwelijk...
Een Amerikaanse psychiater kraaide enthousiast na het horen van de conclusie (van Noorden doet nu een vet Amerikaans accent...): "OK, so women complain more, what a surprise! ... I go home & ’ll tell that to my wife!... " . .

Hier kan je het volledige artikel downloaden.

Eerder: Mannen denken maar aan 1 ding?

En: Mannen & vrouwen – toch verschillend (IV).

.

Febr '10.

.

DSM-V (II)?

Er komen wereldwijd reacties op gang op de release van de eerste voorstellen rond de DSM-V door de APA, waarover ik je vorige week schreef.

Specifieke gebieden, bijvoorbeeld rond kids, verslavingen, seksualiteit, worden critisch bekeken.
Kijk bijvoorbeeld naar het commentaar op MindHacks.
Of: de Washington Post / de New York Times / de LA Times / Wall Street Journal en NPR via Integral Options Cafe .

.

Febr '10.

.

DIES ORATIE

Prof Westendorp hield afgelopen maandag in de Pieterskerk de Diesoratie.
Hij zei het treffend: "...Binnen enkele generaties is de 65-jarige leeftijd verworden van een uitzonderlijke prestatie tot een gegeven. Oud worden doen we allemaal, en daarna ziek en dan dood. Plots zijn in de tegenwoordige tijd oud, ziek en dood tot een drie-eenheid aaneen gesmeed. Hoe anders dan vroeger kijken we nu naar de hoge leeftijd. De verwondering is verdwenen, de positieve gevoelens zijn verloren. Zij zijn ingewisseld voor een dieper gewortelde angst, die voor ziekte en dood. Leeftijdsdiscriminatie is geboren. De eerste betreft de waarde van het jonge en het oude leven, alsof het één hoger zou zijn dan het ander. Het is niet te bepalen en niet van belang".

Vervolgens pleitte hij voor bewustwording van normale levensfasen en een de multidisciplinaire benadering van ouderen: "Het zou een pluspunt zijn wanneer de levenswetenschappen en de geneeskunde in een evolutionaire kader worden ingebed. Een evolutionair kader maakt de populatiegenetica begrijpelijk en geeft verklaringen waarom mensen op hoge leeftijd kwetsbaar worden voor ziekte. Het vervangt de heersende zienswijze van organen als losse machines die hun functie verliezen ten gevolge van specifieke biologische processen".

De Volledige Diesoratie van prof Westendorp kun je hier downloaden.


Lees hier de oratie uit 2008 van prof vd Mast, hoogleraar Ouderenpsychiatrie van het LUMC. Zij zei eerder: "...Doemdenken over de vergrijzing is onterecht … er is een omslag in ons denken nodig om de vergrijzing goed het hoofd te kunnen bieden… ".

Zie eerder op CC: Centrum Ouderengeneeskunde.

.
Feb '10

CENTRUM OUDERENGENEESKUNDE

Afgelopen maandag werd de de Diesoratie uitgesproken door Prof R. Westendorp. Je kunt hem hierboven lezen.

Ook vind je hierboven de oratie van Prof R. vd Mast.

Alles hierbij draait om het

Centrum Ouderengeneeskunde van het LUMC.
Stel je bent 'bejaard'. Je hebt klachten, lichamelijk en/of psychisch en die wil je laten onderzoeken. De jaren hebben je al een aantal fysieke tegenslagen gegeven. Je gebruikt verschillende medicijnen. Soms zie je van al die pillen ook niet precies meer welke witte nou welke witte is. Kortom, multiple somatiek en polyfarmaci. De huisarts verwijst je naar het ziekenhuis.

En dan. De grote hal. Iedereen weet blijkbaar waar hij heen moet, behalve jij. Je vraagt de weg, maar verstaat het allemaal niet zo goed. De routebeschrijvingen - wat een kleine lettertjes. En met je leesbril op kan je de borden in de gang weer niet lezen. De ene dokter (co-assistent, arts-assistent, specialist?) na de nadere. "... Even naar de prikafdeling om bloed af te laten nemen...", en "...daarna wordt u verwacht bij de radiologie voor een foto van de longen...".
Je bent al slecht ter been, maar met de routebeschijving in de ene en de stok in de andere hand, bungelt je tas wel heel onhandig. Laat staan als je ook dat potje urine mee moet sjouwen. Waar is die ECG afdeling? Was het nou links of rechts? Je vergeet ook nogal eens wat de laatste tijd. Of was het een EEG? Zo kom je nooit op tijd waar je wezen moet! Je begint pijn op de borst te voelen. Even in een hoekje een tabletje onder de tong nemen. Was dat nou de goede pil? Of was het een oxazepam? Nou, ja, snel verder. Voor je het weet verstap je je (waarom?) en beland je met een gebroken heup op het CEH.
Dit klinkt misschien spottend, maar zo bedoel ik het niet. Het is zoals dat gaat.

Met de toenemende vegrijzing en inspanningen van ouderen om zo lang mogelijk vitaal te blijven, moeten we ook faciliterend te werk gaan. Niemand is gebaat bij dit soort chaos. Daartoe is in het LUMC nu een Multidisciplinaire Ouderenpolikliniek opgezet.
Het hoofd van dit Centrum voor Ouderengeneeskunde van het LUMC is Prof R. Westerdorp. Van mijn afdeling zijn Prof vd Mast, hoogleraar Ouderenpsychiatrie, en psychiater Esther van Fenema (die je nog kent van de Muziekpoli) betrokken. Het Centrum biedt een Algemene Polikliniek . Maar ook gespecialiseerde poliklinieken, als de Polikliniek voor Verminderde mobiliteit en vallen en de Polikliniek voor Geheugenstoornissen. .
.

Daarnaast doet het Centrum divers onderzoek, als de Leiden 85-Plus Study, Leiden Longevity Study en de PROSPER Study.
Eerder over ouderen, divers.
Mede nav dit onderzoek, schaften we op de afdeling psychiatrie van het LUMC speciale lampen aan: melatonine & zon.
Over Apathie
.
Feb '10

IFFR 2010

Anderhalve week terug eindigende het Internationale Filmfestival van Rotterdam. Komende tijd zullen een aantal vd daar vertoonde films in de bioscopen komen. De moeite waard om de IFFR site, met recensies en interviews, in de gaten te houden. Daar staan ook de films die prijzen hebben gewonnen. Confabula kan er niet veel over zeggen – op 1 na (toevallig - Alamar) heb ik geen 'winners' gezien. De IFFR Publieksprijs is gegaan naar 'Yo, También'. De complete lijst met publiekswinners staat op de site. De Tiger Awards gingen oa naar 'Agua Fría de Mar', 'Mundane History' en 'Alamar'. De Prijs vd internationale filmcritici ging naar 'Let Each One Go Where He May'. Nederlandse critici kozen 'Norteado'.

.

Feb '10

SLOW DOWN

Het is weekend, dus: Slow Down!

Do one thing at a time. Remember multitasking is a moral weakness (except for women who have superior brain function - en dan nog wel alleen als we er zin in hebben, me dunkt).

Do not be pushed into answering questions. A response is not the same as an answer. Ponder, take your time - (dit is ook voor de docent een tip!).

Practice doing nothing (Yes - this is the difficult one).

Avoid too much seriousness. Laugh, because you're live on earth for a limited time only.

Learn the Slow Manifesto: 'There are those who urge us to speed. We resist! We shall not flag or fail. We shall slow down in the office, and on the roads. We shall slow down with growing confidence when all those around us are in a shrill state of hyperactivity (signifying nothing). We shall defend our state of calm, whatever the cost may be. We shall slow down in the fields and in the streets, we shall slow down in the hills, we shall never surrender! If you can slow down when all around you are speeding up, then you're one of us. Be proud that you are one of us and not one of them. For they are fast, and we are slow. If a thing is worth doing, it is worth doing slowly. Some are born to slowness—others have it thrust upon them. And still others know that lying in bed with a morning cup of tea is the supreme state for mankind.'

En NB: Slow is not Lazy.
.

Doe af en toe wat slome oefeningen (video'tje). Relax - that's it.

Feb '10

DSM-V ?

We hebben het hier al vaker gehad over de DSM, de 'Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'. Eerder schreef ik over het systeem ervan. De 1e versie kwam uit in 1952. Nu begint de 5e versie vorm te krijgen. Althans… de American Psychiatric Association streeft naar 2013. Het is heel moeilijk om tot een consensus te komen. Voor elke psychiatrische aandoening zijn verschillende 'Taskforce groepen' met experts samengesteld. Zij discussiëren al jaren over de herziening van DSM-IV. Je kunt je voorstellen dat er verschillende meningen zijn. Neem de depressie. Om nu volgens de DSM-IV deze diagnose te stellen, moet je voldoen aan een aantal symptomen. Er moet sprake zijn van een depressieve stemming en/of verlies interesse & plezier. Plus er moet sprake zijn van minimaal 4 andere symptomen, zoals piekeren, slecht slapen, minder eetlust. Maar als je dan uiteindelijk zegt dat iemand volgens de DSM-IV "een depressieve stoornis" heeft, heb je daar geen klinisch beeld bij.

Prof Zitman, ons afdelingshoofd, pleit al jaren voor een diagnostisch model wat mensen met depressies typeert op grond van een aantal dimensies. Die dimensies zijn bijvoorbeeld, angst, somberheid en agressiviteit. Of in welke mate ze een optimistische visie op de toekomst hebben. Dan creëer je meer een profiel van de depressie. Met zo'n profiel doe je meer recht aan de patiënt. En mogelijk kan je daarop je behandeling specificeren. Een interview met hem over depressie & DSM-IV in de Cicero kan je hier lezen.

Nu heeft de APA eerste plannen rond de DSM-V online gezet. Doel is dat er wereldwijd gediscussieerd gaat worden over de eerste voorstellen. Zo stelt de 'Mood Disorders Work Group' voor om een 'anxiety dimension' toe te voegen bij de diagnose depressie. Dat past bij Zitmans dimensionele visie op depressie. We gaan er de komende tijd zeker meer van horen.

Eerder in CC: DSM-IV=keurslijf

.

Feb '10.

bij DE ALUMNI & in MARE

Op verschillende plekken vind je verslag van de prachtige Dies plechtigheid van afgelopen maandag. Bijvoorbeeld op de site voor de Leidsche Alumni, waar ik ook deze foto van het cortège richting de Pieterskerk trof.

Ook Mare besteed aandacht aan de Dies. Mare is ons Leids Universitair Weekblad. ... inclusief een stukje over 'mijn' Leidse Onderwijsprijs! In het licht van dat stukje sluit ik gaarne af met een ;)

En over :) gesproken... zie jij de 8 in w8ff nog wel als een cijfer?
.

Feb '10.

MFLS

Als ik de jury van de LSr bedank, moeten we eigenlijk het pad ook wat verder retrograad terug bekijken. Want de LSr-jury plukte Confabula uit de vergaarbak met docenten van andere faculteiten. Ik was als geneeskunde docent - zeer vereerd - in die bak geponeerd door de MFLS. De MFLS staat voor Medische Faculteit der Leidse Studenten, de studievereniging voor alle studenten biomedische wetenschappen en geneeskunde aan het LUMC. Hij is opgericht in 1912. De MFLS telt ruim 2300 leden.

Derhalve heel veel dank aan Marjolein Legemaat – zij schreef een prachtige aanbevelingsbrief, waar ik stil van werd -

en haar mede MFLS-bestuursleden: Banne Németh, Elfie Oudemans, Lara Tullenaar, Karin van Santen, Jaap Schreurs en Thomas Moerland!

Op de foto vlnr: Lara, Elfie, Banne, Karin, Jaap & Marjolein.

.

Op 23 februari wordt in de HePathobar vanaf 17.00 uur overigens weer een student-docent borrel georganiseerd. De HePathobar is de MFLS huisbar.

.
Feb '10

CONVERSIE STOORNIS

We hebben het in CC al vaker gehad over somatoforme stoornissen. Hierbij is sprake van aanhoudende lichamelijke klachten, welke niet geheel verklaard kunnen worden door een lichamelijke aandoening.
Vergis je niet: 80% vd bevolking heeft minimaal 1 x per week een onbegrepen lichamelijk klacht. Je kent dat wel: ergens een pijnscheut of jeuk, zonder echt evidente oorzaak. Moet kunnen.
Maar als klachten langdurig aanwezig zijn en je leven negatief beïnvloeden, kan sprake zijn van een ‘somatoforme stoornis’. Maar let op: er moet wel echt eerst afdoende lichamelijk onderzoek zijn gedaan, waarbij geen verklaring voor de klacht is gevonden. Nooit zeggen dat het ‘psychisch’ is, als je iemand niet gedegen hebt onderzocht! Plus, je weet nooit wat de toekomst brengt. Soms is de lichamelijke aandoening pas maanden later objectiveerbaar.
Er zijn verschillende somatoforme stoornissen. Eerder schreef ik bijvoorbeeld over het 'prikkelbare darm syndroom'. En over 'chronische vermoeidheid'. Deze aandoeningen worden er ook onder gerekend. Zo heeft elk medisch specialisme, variërend van interne, tot neurologie of dermatologie, wel te maken met patiënten met onverklaarde lichamelijke klachten op zijn gebied.
In het LUMC/Rivierduinen bieden we behandeling in de vorm van cognitieve therapie voor patiënten met dit soort lichamelijk onverklaarde klachten. Dat is cognitieve gedragstherapie volgens het ‘gevolgenmodel’, door Dr. Yanda van Rood. Zij is de psycholoog die werkt op onze afdeling. Ze is ook gespecialiseerd in de behandeling van het ‘Body Dysmorphic Disorder’ (zie bijv 'BDD today'). En ze geeft EMDR therapieën.

De neuroloog kan te maken krijgen met patiënten met een ‘conversiestoornis’. Je spreekt hiervan als de lichamelijke klachten bestaan uit onverklaarde stoornissen van het spierweefsel of de zintuigfuncties. Bijvoorbeeld onverklaarde verlammingsverschijnselen, sensibiliteitsverlies of moeite om te praten. Bij neurologisch onderzoek wordt geen lichamelijke verklaring gevonden voor de handicap. Vaak is er een verband te vinden tussen een psychische factor en het begin of verergering van de symptomen. Dat gaat onbewust. Dus Confabula krijgt een prijs, en kan abrupt niet meer praten, als het ware. Het is behandelbaar. Het vergt een gespecialiseerd team en geduld. Bijvoorbeeld in de vorm van een combinatie van fysiotherapie en cognitieve gedragstherapie.
Ook hier heeft Yanda van Rood ervaring mee. De neuroloog, bij wie de patiënt met een conversiestoornis in eerste instantie komt, kan zich zeer machteloos voelen over de situatie. En er zijn verschillende meningen over deze psychiatrische aandoening onder hen. Yanda maakte zij mij attent op een zeer interessant artikel, gepubliceerd in 'BRAIN': 'On the psychiatrist’s chair: how neurologists understand conversion disorder'. Diverse uitspraken van neurologen aangaande conversiepatiënten staan er verzameld. Boude uitspraken. Maar ook ontroerend mooie. De moeite waard om eens door te lezen. Zowel voor studenten & co-assistenten, als voor artsen uit andere medisch specialismen zullen er invoelbare citaten bij staan. En citaten die tot denken stemmen.
Wordt vast vervolgd.

Kanaan et al; ‘In the Psychiatrist’s chair: how neurologists understand conversion disorder’. Brain 2009;132:2889-2896.

Klik hier voor een Interview met Dr. Van Rood over behandeling volgens het 'gevolgenmodel'.

CVS, MRI & CGT

Feb '10.

Leidse Onderwijsprijs

Maandag kreeg ik bij de indrukwekkende Dies plechtigheid van Roeland Stolk, de voorzitter van de Leidse Studentenraad (LSr), namens de LSr de Leidse Onderwijsprijs.

In zijn krachtige speech benoemde Roeland hoe de relatie tussen studenten en wetenschap 'symbiotisch' kan worden als er een goede docent in het spel is. "Dit is wat kan en moet gebeuren in de collegezaal. De docent laat de studenten de stof echt voelen. Je voelt niet alleen dat je het begint te begrijpen, maar ook dat je in staat bent om een bijdrage te leveren, en dat er nog zoveel te ontdekken valt."


Mooi verwoord hoe het idealiter zou kunnen zijn en absoluut om naar te streven!



Ik voel mij enorm vereerd met deze prijs. Dank aan de LSr: Roeland Stolk, Roel Bolsius, Ivo Bronstring, Gerrald vd Bunt, Irene Cenni, Kathrin Egger, Daan Elders, Mirjam Maas, Stefan Pack, Annelot Prins en Tom Witteveen (= ook één van mijn JVT-collegae van het 3e jaar geneeskunde!).


En natuurlijk dank aan de studenten geneeskunde die mij hebben voorgedragen. Afgelopen zomer was het al zo prachtig de Prof. G.J. Tammelingprijs van jullie te krijgen en nu dit.


Een prijs van jullie - de studenten - is echt machtig motiverend.


Nieuwsbrief over de Dies en Leidse Onderwijsprijs .

Eerder in CC over de Dies.

Febr '10

.

Muziekpoli LUMC

Onze polikliniek Psychiatrie heeft sinds een half jaar een officiële ‘Muziekpoli’. Deze polikliniek is bedoeld voor podiumkunstenaars die last hebben van psychische klachten. Muziek kan ontspannend werken… maar als het je beroep is en je anderen wilt laten genieten van je kunst, kan dat als een behoorlijke last voelen. En de wereld rond het podium kan behoorlijk hectisch en stresserend zijn. Gebleken is dat zo’n dysbalans tussen psychosociale druk en belastbaarheid van podiumkunstenaars heel vaak leidt tot psychische klachten. Dit kunnen klachten zijn zoals podiumangst, depressiviteit, angsten, stress, gevoelens van leegheid en onzekerheid. Je kunt je voorstellen dat deze aandoeningen op hun beurt weer vicieuze cirkels geven. Er kunnen ook lichamelijke klachten ontstaan. En vice versa worden zowel algemeen als beroepsmatig functioneren erdoor ontregeld. We hebben het al vaker gehad over ‘stigmatisering van psychiatrie’. Ook onder podiumkunstenaars blijkt er een taboe te zijn om over psychische klachten te praten. Daarvoor is nu de gespecialiseerde Muziekpoli LUMC opgericht. Psychiater Esther van Fenema breekt een lans voor het doorreken van dit taboe op psychische klachten. Zij begeleidt nu artiesten met bovenstaande problematiek. Ze richt zich met hen op preventie, tijdige sig­nalering, diagnostiek, kijken naar onderliggende oorzaken, en behandelingsadvies.

Geïnteresseerd? Ga naar de infosite van de Muziekpoli LUMC.
Of lees dit interview met Esther van Fenema.
Of luister naar dit interview met haar.

.

Febr '10

Jegersmalezing: ook in jouw survivaluitrusting…. De amygdala!

Dinsdag 9 februari ben je weer van harte welkom op de maandelijkse Jelgersmalezing. Deze keer refreeert Prof.dr. Guillén Fernández, hoogleraar cognitieve neurologie van het Donders Institute for Brain, Cognition and Behavior, Radboud Universiteit Nijmegen. De titel van zijn voodracht: ‘Equippedto survive: Howacute stress affects amygdale processing’.

Beeldvormende technieken, genetica en hormonale invloeden zullen aan bod komen:

'In response to acute environmental adversity, organisms shift into a state that is optimal to detect and counter imminent threats. To identify neural network dynamics underlying such state changes we probed the human amygdala in a series of fMRI experiment. The amygdala plays a central role in vigilance regulation enabling appropriate threat detection. While this role of the amygdala has high adaptive value under aversive conditions, it might also constitute a key-mechanism for mental pathology if it goes awry. Our data show that experimental induction of acute psychological stress increases tonic amygdala activity and phasic responses to biologically salient stimuli while the functional connectivity to the locus coeruleus is enhanced. This amygdala stress response may go along with higher sensitivity to potentially threatening stimuli, but lower specificity, because the amygdala appears to process positive and negative stimuli in the same way. Moreover, states of heightened stress sensitivity, as they naturally occur during the late luteal phase of the menstrual cycle or in the aftermath of severe stress, affected systematically the amygdala response. Finally, noradrenergic drive appears to control this stress response, because it was affected by pharmacological blockade of beta-receptors and genetic variation of the noradrenergic alpha-2-receptor. These patterns of results reveal basic principles of how the amygdala behaves in aversive, stressful situations. Tracking this stress response in vulnerable individuals longitudinally may reveal mechanisms underlying the most common stress related mental disorders. '

Je bent welkom van 16.15-17.30 uur, in collegezaal 4, locatie K1-S, van het LUMC.

Febr '10.

GELUK BIJ DE JELGERSMALEZING

Confabula is beetje te druk om te confabuleren momenteel! Maar zal je wel even op de hoogte houden van de agenda!
Want er zit weer een interessante lezing in de planning!
Want … wat is geluk… en als we het willen, hoe krijgen we er zoveel mogelijk ervan..? Is daar een antwoord op? Volgende week dinsdag, de 10e, kunnen we in ieder geval wat inspiratie hieropmtrent krijgen... Dan is er weer een Jelgersmalezing.
Van 16.15 - 17.30 uur zal prof. Ruut Veenhoven vertellen over dit onderwerp, in een voordracht getiteld "Groter geluk voor een groter aantal. Is dat mogelijk? Is dat wenselijk?" Een prikkelende tekst – lijkt me de moeite waard om bij te wonen. Veenhoven is bijzonder bijzonder hoogleraar ‘Sociale condities voor menselijk geluk’ aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Je bent welkom in collegezaal 3, locatie K1-S, van het LUMC.

.

3 Febr '09

WERK in UITVOERING - JELGERSMALEZING

Bijna vergeten, maar morgen, dinsdag 13 januari organiseert het LUMC weer een Jelgersmalezing. Traditiegetrouw in het neiwue jaar aandacht voor het werk van een aandal promovendi van de afdeling, in een anderhalf uur getitelt: "Werk in uitvoering". Altijd weer interessant om te horen wat er aan onderzoekt loopt en de discussies die eruit voortkomen zijn meestal inspirerend. Deze keer zal worden verteld over:
- Het meten van symptoomdimensies van angst en depressie’ (hierover las je eerder een interview met prof Zitman 'DSM-IV = keurslijf')
- Een meta-analyse naar een mogelijke relatie tussen de ‘body mass index’ (BMI) en depressies (eerder hier zie bijv 'buikjes in')
- Onderzoek naar een mogelijk verband tussen depressie & afwijkend cholesterol.

- Onderzoek dat loopt naar psychopathologie bij de ziekte van Huntington.
Iedere spreker heeft 10 minuten, gevolgd door een aansluitende discussie. Het is van 16.15 – plm 17.30 uur in collegezaal 4, K1-S van het LUMC. Je bent weer welkom.

12 Jan '09

DIEET & BREIN

Goede voornemens voor het jaar ten behoeve van ons brein. Niet meer roken, dat staat vast. En wat te eten? Voedsel en het brein, voedsel en geheugen. Het laatste woord is daar zeker nog niet over gesproken. Kruiden, vissen, koffie, alcohol - (zie bijv 'Vitamine B & dementie', 'Blijf Pittig-Vis & Kruid', 'Rozemarijn', 'Dames - koffie!’' 'Koffie', 'Viscurry' en 'Curry!') -- er is hier al van alles voorbij gekomen. En dan – ach – de feestdagen. Al bovenstaande geneugten hebben we tot ons genomen. Soms in overvloed. Nu nog oliebol en borrelhap. Laten we ook chocolade niet vergeten. En de braincakes. En vergeet de rare snoepjes niet.
We willen een beetje op gewicht blijven. Mede omdat we inmiddels weten dat overgewicht ook weer het risico op dementie verhoogt (zie 'buikjes in!') Wat dus straks? Op dieet?
.
Denk om je studieprestaties! Want de kerstknip is zo voorbij en dan moet je weer aan de studie. Negentien proefpersonen werden onderzocht. Negen hielden zich aan een strak koolhydraat-arm dieet. Tien volgden een uitgebalanceerd dieet, zoals door diëtisten aangeraden. 72 uur voordat ze met hun dieet begonnen werden diverse cognitieve taken getest. Het ging om diverse testen, gericht op concentratie en geheugen, bijv de bekende Stroop test. Ook werd gevraagd naar de stemming van de proefpersonen middels de ‘Profile of Moods Scale’ (POMS – zie hier). Vervolgens werden de dieters nog 48 uur, 1, 2 en 3 weken na het starten van hun dieet getest.
Beide groepen gaven eveneveel honger of geen hongergevoel aan. Qua stemming bleek er geen verschil tussen beide groepen. Wel gaf de groep die koolhydraat-arm at, op de POMS aan zich minder verward te voelen vergeleken met de groep die uitgebalanceerd at. De koolhdraat-arme groep bleek bovendien bij de continuous performance test (CPT – zie hier) scherper (waakzamer) dan de dieters die een uitgebalanseerd dieet volgden. Maar dit pleit niet opens voor het houden aan een dergelijk diet. Want de koolhydraat-arme groep bleek juist weer slechter te presteren op de geheugentaken. Als ze weer koolhydraten gingen nemen, verbeterden hun presaties weer (Appetite. '09;52:96-103) Beide dieten geven dus studie problemen… En de verbetering op de tests nadat het gewone dieet weer was gestart, geeft wel de glucosebehoefte aan. Dat sluit weer aan bij een vraag waar eerder dit jaar naar keken: wat nou eigenlijk de reden is dat al die spectalulaire energydrinks zo populair zijn. Een glucose-booster werd toen al gesuggereerd (zie 'power from energydrinks').
.
Wat dan te doen om zowel buikje als brein tegemoet te komen? Bewegen! Dat doet je brein zowiezo goed – zie bijv ‘Eerder hier bijv: Excercise (I) en Exercise (II)!!’ en move it. Dat helpt ook tegen chocolade behoefte (zie 'chocola & training'). Je kunt ook mellow zijn in je studie en bij je studie mediteren = ook goede optie.

Over studenten/studietips, meer op de WIKI . Vergeet niet: learn more, study less…. Denk ook in Mindfulness.

.

Overigens - ook op langere termijn blijkt een tekort aan glucose ons brein geen goed te doen. Daarover later meer.
.
Lees verder over cognitie op de CC WIKI.
.

31 Dec '08

HALLUCINATIES & fMRI?

Japanners hebben hun naam aangaande hun technologische knowledge hoog te houden. Een recente publicatie in Neuron laat zien dat ze in ieder geval zeer gemotiveerd zijn. Het betreffende onderzoeksteam meldt hoe ze met functionele MRI scans, waarover we het hier al vaker hebben gehad (zie bijv 'milkshakes & satifactie'; 'vitamine B & dementie' of 'OCD & fMRI'), kunnen reconstrueren wat een proefpersoon ziet.

Proefpersonen kregen dambordpatronen te zien: zo'n 400 platen van zwarte en witte blokjes. Op deze platen zagen de proefpersonen de blokjes in willekeurige verdelingen neergezet in veldjes van 10 bij 10. Bij elk plaatje werd in de MRI scans gemeten wat de activiteit was in de visuele cortex. Vervolgens toonden ze de proefpersonen bordjes waarop de vlakjes in een specifieke vorm waren geplaatst. Bijvoorbeeld in de vorm van een X, een + of een letter. Ook hierbij werd de activiteit in de hersenschors gemeten. Je ziet het al voor je – het team kon vervolgens de reactie van de cortex op de ad-random geplaatste vlakjes vergelijken met de figuren. Zo hebben ze uiteindelijk per vorm kunnen reconstrueren wat de specifiek erbij horende reactie in de cortex was. Het beeld wat ze bij de publicatie in het tijdschrift 'Neuron' plaatsen, is de respons van het brein op het woord 'neuron'.

Eigenlijk vrij spectaculair. De onderzoekers komen na dit resultaat met een voorspelling. Ze verwachten dat ze in de toekomst hallucinaties (waarnemingen die niet berusten op een daadwerkelijke zintuiglijke prikkel) zichtbaar kunnen gaan maken.

Het aardige is dat dit onderzoek aansluit bij een recente publicatie in Science. Hierin werd het resultaat gemeld van fMRI scans bij geluid. Het ging om verschillende klanken, geuit door verschillende sprekers. Door het vergelijken van de diverse scanuitslagen konden de onderzoekers uiteindelijk bepalen welke klanken er waren gehoord en "The pattern associated with a vowel does not change if the vowel is spoken by another speaker and the pattern associated with a speaker does not depend on what the person says". Kortom, verschillende gebieden in het brein reageren aangaande wàt wordt gezegd en wié het zegt.

Het lijkt allemaal zo open-deurig-logisch als je het berdeneert. Maar nu is het ook echt gemeten. Het gaat er niet alleen om dat het interessant of 'leuk' is om dit soort hersen-geografie in kaart te krijgen. In een toekomst gaan er wellicht ook wel nieuwe behandelopties uit voortvloeien. En met name sturing van nieuwe behandelopties. Denk maar aan gerichtere deep brain stimulation (zie bijvoor beeld eerder hier bij 'OCD & DBS'' of 'DBS & Geheugen'- met de links daarvanuit) of transcraniële magnetische stimulatie (ik raad je de berichten van Dr Shock aan als je meer wilt weten over TMS, maar ook uitgebreid Dr Shock over over DBS)
Het artikel in Neuron kan je zelf downloaden. Ook mooie plaatjes erbij!

.

29 Dec '08

STRIPBOEK

Het is vaak moeilijk voor naasten van patiënten zich te verplaatsen in de wat hun dierbare door het psychiatrische ziektebeeld doormaakt. Ook studenten vinden het vaak moeilijk de aandoeningen waarover ze moeten leren te begrijpen. Laat staan hoe het voor jonge kinderen moet zijn. Hoe leg je een kind uit wat het betekent dat zijn moeder schizofrenie heeft? Of nergens meer van kan genieten, alles zwart ziet, in het kader van een depressie? Dat een klasgenootje autistisch is? Nu is er een stripboek verschenen dat op een toegankelijke manier probeert dit uit te leggen. Diverse psychiatrische aandoeningen worden behandeld. Het boek is geschreven door Roos Geerse en Wouter Kusters. Het bevat uitleg over psychiatrische stoornissen en de strip Hersenspinsels van de Vlaamse striptekenaar Steven Dupré.

GGZ Informatiepunt Leiden e.o. presenteert het boek op donderdag 11 december a.s. Cabaretier Martijn Oosterhuis (van het BNN-programma De Lama’s), zal een aantal aandoeningen uit het boek bespreken met twee klassen van het ROC Leiden. Bij de presentatie zijn alle auteurs van het boek aanwezig. Het zal plaatsvinden om 14 uur in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden, Rapenburg 73. Martijn Oosterhuis zal ook het eerste exemplaar overhandigen aan de 19-jarige Sandra Heemskerk. Zij kreeg als scholier te maken met een psychiatrische aandoening. Nu is zij actief in de belangenbehartiging voor jongeren in de GGZ.

.
8 Dec '08

PSYCHOTHERAPIE & DEPRESSIE - JELGERSMALEZING

Dinsdag 9 december a.s. is er weer een Jelgersma lezing! Deze keer komt prof.dr. P. Cuijpers, professor klinische psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam spreken. "Welke psychotherapie werkt het beste bij welke patiënt met depressie?" Goede vraag. Hoe effectief is psychotherapie? Zijn alle therapieën even effectief? Is combinatie- therapie effectiever dan psychotherapie of farmacotherapie alleen? Cuijpers biedt ons een overzicht van dertig jaar gerandomiseerd effectonderzoek. Ook zullen specifieke doelgroepen aan de orde komen, zoals ouderen, vrouwen met postpartum depressie en mensen met lichamelijke ziekten.
Je bent welkom: om 16.15 uur starten we in collegezaal 4 in het LUMC!
.
3 Dec '08

OCD & DBS (II)

We hebben het hier al vaker gehad over dwangstoornissen, oftewel de obsessief-compulsieve stoornis (OCD). Hierbij hebben mensen last van steeds terugkerende (dwangmatige) gedachten. Vaak zijn het zeer beangstigende gedachten, bijvoorbeeld dat er geliefden iets afschuwelijks kan/zal overkomen of dat er een ramp of ziekte dreigt. Dergelijke gedachten wekken angst en onrust op. De patiënt wil uiteraard proberen die gedachten te stoppen. Dit wordt vaak gedaan door het uitvoeren van dwanghandelingen, zoals handen wassen, ordenen, of andere gedachten of rituelen. De dwanggedachten en -handelingen beperken veelal het functioneren en nemen veel tijd in beslag. Patienten kunnen er erorm onder lijden. Gedacht wordt dat de basis van de OCD ligt in het corticostriato-thalamo-corticale systeem. Hierover las je al eerder toen we het hadden over dwangmatige muisjes. Daarnaast is er uit recent functioneel MRI onderzoek naar voren gekomen dat patiënten met OCD een significante onder-activatie hebben van met name de laterale orbitofrontale en prefrontale cortex. Hierover (ook over de testen) kan je lezen bij ‘OCD & fMRI’.

Wat betreft de behandeling van OCD is er evidentie voor de werkzaamheid van zowel antidepressiva als cognitieve gedragstherapie. Echter, er blijft een groep patiënten bij wie de reguliere behandelingen geen effect sorteren. En bij wie de enorme lijdensdruk blijft. Er wordt dan ook veel onderzoek naar behandelmogelijkheden gedaan. De recentste ontwikkelingen richten zich oa op deep brain stimulation (DBS). Over DBS hebben we het vaker gehad. Bijvoorbeeld over het effect van DBS bij depressies en over het resultaat bij een patiënt in een subcomateuze toestand. En over een casus waarbij een patiënt herbelevingen kreeg.

Vorig jaar las je hier over resultaten uit het AMC (zie ‘OCD en deep brain stimulation'.). Hierbij werden electrodes geïmplanteerd in de linker en rechter nuclues accumbens. Dit met goed effect. Maar de resultaten zijn nog pril. Nu is er weer nieuw resultaat.
Zeventien patiënten met OCD zijn geopereerd. Bij allen werd een electrode aangebracht in de nucleus subthalamicus (NST). De NST vormt een deel van de basale ganglia . Een ander gebied weer dan de nucleus accumbens - waar het AMC de stimulatie-elektrode plaatste. De nucleus accumbens wordt beschouwd als onderdeel van de cortico-striato-thalamo-corticale baan. De nucleus subthalamicus krijgt informatie via het limbisch systeem en via de cortico-striato-thalamo-corticale baan. Kortom de baan die (zie de ‘dwangmatige muisjes’) een rol speelt bij OCD. Maar goed, elektrodes dus primair in verschillende gebieden - die wel verbinding hebben.

Het inbrengen van de elektrodes is uiteraard een behoorlijke ingreep. Hij ging dan ook gepaard met bijwerkingen. De onderzoekers melden diverse bijwerkingen, waarvan de ernstigste een hersenbloeding was. Deze had tot gevolg dat de betrokken patiënt daarna een vinger niet meer kon bewegen. Ook kregen er 2 patiënten een infectie. De andere bijwerkingen variëren van tijdelijke bewegings- of psychiatrische klachten, tot hoofdpijn. Deze klachten verdwenen, maar het geeft allemaal wel aan dat er zeker niet licht over deze ingreep moet worden gedacht. Vervolgens werd de groep in tweeën verdeeld. Bij de ene groep werd de NST via de elektrode gedurende 3 maanden gepikkeld. Daarna 3 maanden niets (placebo dus). Bij de andere groep werd de 1e drie maanden niets gedaan en de 2e drie maanden werd geprikkeld. Steeds werd met behulp van de Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS), gekeken hoe het met de dwanggedachten en –handelingen was. In de periode van actief prikkelen bleken de obsessief-compulsieve symptomen significant verminderd te zijn. Depressieve of angstklachten verbeterden overigens niet (N Engl J Med. '08;359:2121-34). Interessant. Ik vroeg me af of er, gezien de verschillende stimulatieplekken, op symptoomniveau een verschil zal zijn geweest tussen de klachten die verdwenen bij deze studiegroep en die van het AMC. Daarnaar zal zeker in de toekomst gekeken worden. En over toekomst gesproken, omdat de studie relatief maar kort liep en de onderzoeksgroep klein is, mogen überhaupt nog geen definitieve conclusies over de werkzaamheid worden gesteld. Daar komt bij dat er dus ook ernstige bijwerkingen zijn gemeld. Enerzijds hoopvolle ontwikkelingen, maar anderzijds met zeer veel terughoudendheid.

.

Zie ook de CC WIKI over angst.

.

2 Dec '08

ONDERWIJSGEBOUW

De afgelopen weken werd er gestreden voor de titel 'Het mooiste nieuwe gebouw van Leiden'. Een jury bestaande uit architecten en cultuurredacteur Theo de With van het Leidsch Dagblad hadden een voorselectie gemaakt van 15 projecten.
Afgelopen vrijdag werd de uistlag bekend gemaakt. En de winnaar is… ons Onderwijsgebouw! Foto's van het Onderwijsgebouw en de genomineerde gebouwen zijn t/m 11 januari als etalagetentoonstelling te bekijken in het RAP Architectuurcentrum.
.
Eerder ook: LUMC Designy

1 Dec '08

JELGERSMA - SOCIALE ANGST in ADOLESCENTIE

Op DINSDAG 11 november '08 is er weer een Jelgersmalezing. Deze keer zal Prof.dr. P.M. Westenberg van de afdeling psychologie vd Faculteit Sociale Wetenschappen spreken. Angst & Adolesecntie. Je hebt er zelf mee te maken gehad: opgroeien, puberen, onzeker zijn over jezelf. Het hoort erbij. De vraag is of adolescenten ook frequenter angstig zijn. En met name angstig over sociale sitauties. Situaties waarin ze contacten met anderen hebben en zich dus als het ware beoordeeld kunnen voelen. Hierbij is er een discussie tussen twee psychologengroepen. Ontwikkelingspsychologen menen dat sociale angst toeneemt gedurende de adolescentie. Klinisch psychologen vinden van niet. Welke groep heeft gelijk? Daaromheen zal prof Westenbergs referaat draaien: "Neemt sociale angst toe in de adolescentie?". Daarnaast blijkt statistisch dat de sociale angststoornis (dus echt de psychiatrische diagnose) toeneemt in de adolescentie. De vraag is of dit te relateren is aan de al dan niet toenemende 'nog bij de ontwikkeling horende, dus 'gezonde' sociale angst. Interessante vraagstelling. Je bent welkom van 16.15-17.30 uur in collegezaal 1, locatie K1-S, LUMC.

Een site voor angstige kinderen: 'De bibbers'

Eerder over pubers: 'Onrijpe pubers'

Check de CC WIKI over angst!

.

5 Nov '08

MILKSHAKES & SATISFACTION

Overgewicht. Echt een groot problem, waar we het al vaker over hadden. Overgewicht is uiteraard niet gezond. Maar het kan mensen ook psychisch kwetsbaar maken. Meisjes met overgewicht voelen zich onzekerder (zie bijv 'overgewicht'). En andersom, onzekere meisjes hebben meer risico op overgewicht ( zie 'overgewicht & ladder'). Vicieuze cirkels dus. Daar komt vaak nog wat bij. Je hoort het mensen frequent zeggen: "mijn moeder is fors, mijn zussen ook – en ik ook". Of juist andersom: de halve familie met overgewicht en 1 persoon juist slank. Zonder dat die persoon nou zo bewust op de lijn let. Waarom eet de een door en stopt de ander tijdig? Dat heeft met het kunnen trekken van een grens te maken - met verslavingen dus.

Afgelopen periode hadden we het al vaker over verslavingen. Waarbij je kunt denken aan verslaving aan drugs - zie bijv 'hongersnood & verslaving', of 'Cocaine'. Ook weed (zie 'weed' of 'stop ... ') kwam veel aan bod. En tabak (zie bijv 'roken & depressie' ). En alcohol. Maar ook bleek de invloed van voedingsmiddelen. Vorige week nog, over chocola. En wel vaker (zie part IV)! Maar ook andere middelen als koffie. Of dropjes, of chocolade, waar we het vorige week nog over hadden. Maar ook om voedsel in brede zin!
Er wordt derhalve veel onderzoek naar over-eten en overgewicht gedaan. Vanuit diverse invalshoeken. Het hormoon leptine kwam in beeld. Een hormoon dat een lichamelijk gevoel van verzadiging oproept. Mensen die geneigd zijn dóór te eten, zouden een tekort aan dit hormoon hebben. Maar uiteraard komt ook het brein toenemend in beeld. Want mensen kunnen lichameliijk wel degelijk allang ervaren 'vol' te zitten. Maar psychisch nog niet een verzadigd/tevreden/beloond gevoel hebben. En dan eten ze toch door.

43 gezonde vrouwelijke studenten warden onderzocht. Er werd oa een fMRI scan gemaakt van hun brein terwijl ze een chocolademilkshake of glas water dronken . In een 2e studie onderzochten ze vervolgens 33 adolescente meisjes, bij 27 van hen deden ze ook genetisch onderzoek.
Duidelijk werd dat tijdens het innnemen van de shake de hoeveelheid dopamine in het brein toenam, en in het bijzonder in het dorsale striatum. Op zich was daar al eerder onderzoek naar gedaan. Daaruit kwam bijvoorbeeld naar voren dat het plezier van wat je beleeft aan het eten van iets lekkers, correleert met de hoeveelheid dopamine die vrij komt (2, 3). Het dorsale striatum reageert op het innemen van heel veel chocola (tot de proefpersoon niet meer kan, zeg maar), dat is ook aangetoond (4). Een belangrijke neurotransmitter in het striatum is dopamine. Je weet hoe het werkt: dopamine komt vrij in de synaps, het gebied tussen twee hersenzenuwen. En dan gaat het dopamine van de ene zenuwcel naar de ander. De ontvangende zenuwcel heeft receptoren (onvangers) voor dopamine op zijn oppervlak. Als er voldoende receptoren met dopamine bezet raken, onstaat er een elektrisch signaal in de zenuwcel, met alle gevolgen vandien. Het gevolg in het striatum zou moeten zijn dat de eter een gevoel van bevrediging/beloning krijgt. En zich dus tevreden voelt en stopt met eten.

.

Er was nu een groep die minder bevrediging ervoer. En deze groep bleek minder dopaminereceptoren in het striatum te hebben. Ze zijn dus geneigd te over-eten om een adequaat 'verzadigingssignaal' op te roepen. Dat blijkt: toen de groep een jaar later weer werd onderzocht, bleken die meisjes met minder dopaminereceptoren ook meer in gewicht aangekomen te zijn.

Tenslotte werd bij 27 meisjes parallel gekeken naar het genetisch profiel. Nu bleek dat er een verband was tussen een variant in het zogenaamde Taq1-gen, de afgenomen hoeveelheid striatale dopamine receptoren en het risico op overgewicht in de toekomst. Dit gen zou dus een voorspellende waarde zou kunnen hebben bij het bekijken van erfelijke kwetsbaarheid voor overgewicht (Science ‘'08;322:449-52).
En waarschijnlijk ook wel, kunnen we denken, voor verslavingen in nog bredere zin, kijk maar naar 'taste for sweetness', waaruit naar voren kwam dat familieleden van mensen die verslaafd zijn aan tabak weliswaar zelf niet roken, maar wel behoefte hebben aan zoetigheid.
Nog 1 ding: waarom geen aardbeien milkshake? Van chocola weten we van alles. En er zal in die shake wel geen isoflavon (zie chocoholic update) te bekenen zijn, maar toch… Vorige week zagen we nog de impact van het in de hand hebben van een reep alleen al. En we weten de prikkelende werking die ook chocoladegeur en chocoladeplaatjes al hebben. Dus, een andere shake ook eens proberen?

Ook: 'alcoholmoeders & alcoholgeuren'.

'Eindigheid & Koekjes' / 'Oplosmiddelverslaving' /

Over de nucleus accumbens: 'Excercise'

Check ook de recentste chocolate update van Dr Shock!

.

3 Nov '08